Jifunze historia ya sega ya Mauritius, kuanzia mizizi yake katika utumwa hadi nafasi yake katika Mauritius ya leo, ikiwemo muziki, ngoma, chakula, dini na utamaduni.
Jioni moja nchini Mauritius, onyesho la sega linaweza kuanza kwa sauti ya ngoma.
Ala hiyo inaitwa ravanne, ngoma ya mviringo yenye fremu ambayo kijadi hufunikwa kwa ngozi ya mnyama. Mwanamuziki huishikilia dhidi ya mwili wake na kupiga sehemu tofauti za uso wake kwa mikono, na kutoa sauti zinazoweza kuwa nzito, kali au karibu kama kofi. Ala ya pili, maravanne, ni kayamba ya mstatili iliyotengenezwa kwa fremu tupu yenye vipande vidogo vinavyotikisika ala inaposogezwa. Pembetatu ya chuma, inayojulikana mahali hapo kama triyang, inakamilisha bendi ya msingi ya jadi.
Kisha kuimba kunaanza.
Wachezaji hupiga hatua ndogo, wakitikisa nyonga na mikono huku wakizungukana. Muziki huanza polepole kiasi na kuongeza kasi. Mwimbaji anaweza kubuni maneno papo hapo kwa Kikrioli cha Mauritius, wakati mwingine akichanganya lugha nyingine, na maneno yanaweza kuzungumzia mapenzi, magumu ya kila siku na maisha ya kawaida. UNESCO inaelezea mambo haya kama sifa kuu za Sega Tipik ya Jadi ya Mauritius, iliyoingizwa kwenye Orodha ya Uwakilishi ya Urithi wa Utamaduni Usioshikika wa Binadamu mwaka 2014.
Kwa mtu anayeiona kwa mara ya kwanza, sega inaweza kuonekana kama sherehe ambayo imekuwa daima mali ya Mauritius.
Historia yake ni tata zaidi.
Muziki huu ulikua katika jamii iliyoundwa na ukoloni na utumwa, hasa miongoni mwa vizazi vya Waafrika na Wamalagasi walioletwa Mauritius chini ya mfumo wa mashamba wa Kifaransa. Uliwapa watu njia ya kuimba, kucheza, kukusanyika na kueleza hisia zao kuhusu maisha yao. Kwa vizazi, muziki huo ulinusurika mwisho wa utumwa, utawala wa kikoloni wa Uingereza na kuwasili kwa mamia ya maelfu ya wafanyakazi wa mikataba kutoka India. Hatimaye ukawa sehemu ya utambulisho wa kitamaduni wa Mauritius yote.
Kuelewa jinsi ngoma inayohusishwa na watu waliofanywa watumwa ilivyokuwa mojawapo ya desturi za kitamaduni zinazojulikana zaidi nchini kunahitaji kurudi nyuma zaidi sana kuliko muziki wenyewe.
Kabla Mauritius Haijawa Nchi
Katika sehemu hii
Watu waliofanywa watumwa Mauritius walitoka maeneo tofauti na hawakufika na utamaduni mmoja wa pamoja wa Kiafrika.
Mauritius ni kisiwa kusini-magharibi mwa Bahari ya Hindi, mashariki mwa Madagaska. Ni sehemu ya Visiwa vya Mascarene, kundi linalojumuisha pia Rodrigues na Réunion. Kisiwa hicho kina asili ya volkano na kinachukua takriban kilomita za mraba 2,040.
Kwa muda mrefu, hakukuwa na wakazi wa asili wa kudumu Mauritius. Mabaharia Waarabu huenda walikijua kisiwa hicho katika enzi za kati, na mabaharia Wareno walikitembelea katika karne ya kumi na sita. Wareno hawakuanzisha koloni la kudumu huko.
Wazungu wa kwanza kuanzisha makazi ya kudumu walikuwa Waholanzi.
Mabaharia wa Kiholanzi walifika kisiwani mwaka 1598 na kukiita Mauritius kwa heshima ya Mwanamfalme Maurice wa Nassau, kiongozi wa kisiasa na kijeshi wa Uholanzi. Makazi yao ya kwanza ya kudumu yalianzishwa mwaka 1638. Waholanzi walileta miwa, wanyama wa kufugwa na kulungu, na walikitumia kisiwa kama sehemu ya mtandao wao mpana katika Bahari ya Hindi. Majaribio kadhaa yalifanywa kudumisha makazi hayo, lakini koloni halikuwahi kufanikiwa kiuchumi kiasi cha kuwabakiza Waholanzi huko. Hatimaye waliiacha Mauritius mwaka 1710.
Wafaransa walifika miaka mitano baadaye.
Mwaka 1715, Ufaransa ilikitwaa kisiwa hicho na kukipa jina jipya la Île de France, linalomaanisha "Kisiwa cha Ufaransa." Makazi ya kudumu ya Wafaransa yalifuata mwaka 1721. Chini ya Gavana Mahé de Labourdonnais, Port Louis ilikua kuwa kituo cha jeshi la wanamaji na cha ujenzi wa meli, na koloni hilo likazidi kuunganika na biashara na shughuli za kijeshi za Ufaransa katika Bahari ya Hindi.
Kukua kwa koloni pia kulimaanisha kukua kwa uchumi wa mashamba makubwa.
Miwa ilizidi kuwa muhimu, na mashamba yalihitaji nguvu kazi kubwa. Watu waliofanywa watumwa waliletwa Mauritius kutoka Madagaska na sehemu za bara la Afrika. Walilazimishwa kufanya kazi mashambani na kazi nyingine zilizotegemeza uchumi wa kikoloni.
Hii ndiyo jamii ambamo aina za mwanzo kabisa za sega zilikua.
Watu waliofanywa watumwa Mauritius walitoka maeneo tofauti na hawakufika na utamaduni mmoja wa pamoja wa Kiafrika. Walileta lugha, kumbukumbu, imani na desturi za muziki tofauti. Wakiishi pamoja chini ya mfumo wa mashamba, waliunda njia mpya za kuwasiliana na kujieleza. Sega ilizaliwa ndani ya ulimwengu huo.
Kisiwa kilibadilisha mikono tena mwaka 1810.
Wakati wa Vita vya Napoleon, Mauritius ilikuwa kituo muhimu cha Ufaransa katika Bahari ya Hindi. Maharamia wa Kifaransa waliotoka kisiwani walishambulia meli za biashara za Uingereza, na hatimaye Uingereza ilituma msafara wa kijeshi kuliteka koloni hilo. Majeshi ya Uingereza yalichukua udhibiti wa Mauritius mwezi Desemba 1810. Mkataba wa Paris wa 1814 ulikihamisha kisiwa rasmi kwa Uingereza. Waingereza walikubali kuhifadhi sheria, mila, lugha na dini za wakazi, jambo linalosaidia kueleza kwa nini Kifaransa kilibaki kimejikita sana hata baada ya utawala wa Uingereza kuanza.
Lakini mabadiliko yaliyofuata katika jamii ya Mauritius yangekuwa makubwa zaidi.
Utumwa Ulipoisha, Mashamba ya Miwa Bado Yalihitaji Wafanyakazi
Katika sehemu hii
Wengi walitoka India, ingawa wafanyakazi pia walifika kutoka Afrika Mashariki, Madagaska, China na Asia Kusini-Mashariki.
Uingereza ilikomesha utumwa nchini Mauritius mwaka 1835.
Kwa watu waliokuwa wamefanywa watumwa, ukombozi ulimaanisha kwamba hawakumilikiwa tena kisheria. Hata hivyo, kwa uchumi wa mashamba, uliunda tatizo kubwa la nguvu kazi. Mashamba ya sukari bado yalihitaji idadi kubwa ya wafanyakazi, na watu wengi waliokuwa watumwa waliacha kazi ya mashambani au walitafuta njia nyingine za kujipatia riziki.
Kwa hiyo mamlaka za kikoloni na wamiliki wa mashamba waligeukia India.
Wafanyakazi waliajiriwa chini ya mfumo unaojulikana kama kazi ya mkataba. Mfanyakazi wa mkataba alikuwa mtu aliyetia saini mkataba wa kukubali kumfanyia kazi mwajiri kwa kipindi fulani, kwa kawaida kwa mshahara na chini ya masharti yaliyoandikwa kwenye mkataba. Tofauti na mtu aliyefanywa mtumwa, mfanyakazi huyo hakumilikiwa kisheria na mwajiri. Hata hivyo, kwa vitendo, mfumo huo ulifanya kazi ndani ya uchumi wa mashamba ya kikoloni na ungeweza kuhusisha mazingira magumu ya kazi, vikwazo na unyonyaji. Mauritius yenyewe ikawa mahali pa mwanzo pa kujaribu mfumo huu mpya baada ya utumwa kukomeshwa.
Waingereza waliuita "Jaribio Kuu."
Wazo lilikuwa kuonyesha kwamba kilimo cha mashamba makubwa kingeweza kuendelea kwa kutumia wafanyakazi wa mikataba baada ya utumwa kukomeshwa. Mauritius ilichaguliwa kama mfano wa kwanza mkubwa wa majaribio. Wafanyakazi wa kwanza wa mikataba kutoka India walifika mwaka 1834, na uajiri ulipanuka haraka kadiri mashamba ya sukari yalivyohitaji nguvu kazi.
Ukubwa wa uhamiaji huu uliibadilisha Mauritius milele.
Hatimaye karibu wafanyakazi nusu milioni wa mikataba walifika Mauritius. Wengi walitoka India, ingawa wafanyakazi pia walifika kutoka Afrika Mashariki, Madagaska, China na Asia Kusini-Mashariki. Wengi walipelekwa kwenye mashamba ya sukari baada ya kufika Port Louis. Mfumo huo mpana ulienea katika ulimwengu wa kikoloni na hatimaye ulihusisha zaidi ya wafanyakazi milioni mbili wa mikataba.
Kuna mahali huko Port Louis ambapo historia hii bado inaweza kuonekana.
Panaitwa Aapravasi Ghat, jina linaloweza kutafsiriwa takriban kama "kituo cha wahamiaji." Mahali hapo palichaguliwa mwaka 1834 kwa ajili ya kupokea wafanyakazi wa mikataba, ingawa majengo ya kituo cha uhamiaji yaliyobaki yalijengwa mwaka 1849. Wafanyakazi waliowasili walisajiliwa hapo kabla ya kupelekwa kwenye mashamba ya sukari. Majengo yaliyobaki yanajumuisha sehemu za mabanda ya malazi, majiko, jengo la hospitali na ngazi kumi na nne ambazo wahamiaji walilazimika kupanda wakiingia kituoni. UNESCO iliingiza Aapravasi Ghat kama Eneo la Urithi wa Dunia mwaka 2006 kwa sababu ya umuhimu wake katika historia ya uhamiaji wa wafanyakazi wa mikataba duniani.
Watu waliopita katika kituo hicho walileta zaidi ya nguvu kazi.
Walileta lugha kutoka sehemu tofauti za India, desturi za kidini za Kihindu na Kiislamu, desturi za vyakula, mila za familia na kumbukumbu za mahali walipoacha. Vizazi vyao hatimaye vingekuwa sehemu kubwa ya wakazi wa Mauritius.
Ndiyo sababu utamaduni wa kisasa wa Mauritius hauwezi kufuatiliwa hadi uhamiaji mmoja.
Kisiwa kiliundwa kwanza na ukoloni wa Ulaya na utumwa, kisha na kuhamia kwa wafanyakazi wa mikataba kutoka India, pamoja na uhamiaji wa Wachina na mihamo mingine kupitia Bahari ya Hindi. Kila kipindi kiliongeza watu na desturi kwenye jamii iliyokuwa tayari ikibadilika.
Unaweza kusikia matokeo yake katika lugha zinazozungumzwa kote kisiwani.
Kwa Nini Mauritius Inaweza Kusikika Tofauti Kutoka Mazungumzo Moja Hadi Mengine
Katika sehemu hii
Mkataba wa Paris ulihakikisha wazi lugha, dini, sheria na mila za wakazi baada ya Waingereza kuchukua udhibiti.
Ukikaa muda nchini Mauritius, unaweza kusikia lugha kadhaa katika siku moja.
Kiingereza kina nafasi rasmi serikalini na katika utawala. Kifaransa kinatumika sana katika elimu, vyombo vya habari na mawasiliano ya umma. Lakini lugha inayozungumzwa zaidi nyumbani ni Kikrioli cha Mauritius.
Sensa ya Watu ya Mauritius ya 2022 iligundua kwamba asilimia 90 ya wakazi waliripoti kuzungumza Kikrioli pekee nyumbani. Asilimia 5.1 nyingine waliripoti kuzungumza Kibhojpuri pekee, huku asilimia 4.4 wakiripoti kuzungumza Kifaransa pekee na asilimia 0.6 Kiingereza pekee. Wamauritius wengi pia hutumia zaidi ya lugha moja kulingana na hali.
Kikrioli cha Mauritius si Kifaransa tu kinachozungumzwa kwa lafudhi ya Mauritius.
Kilikua kama lugha tofauti ndani ya jamii ya lugha nyingi iliyoundwa wakati wa ukoloni. Msamiati wake una msingi mkubwa wa Kifaransa, huku ukuaji wake ukiathiriwa na lugha nyingi za Kiafrika, Kimalagasi, za Ulaya na za Asia zilizozungumzwa na watu walioishi kisiwani. Watu wa asili tofauti za lugha walihitaji njia ya pamoja ya mawasiliano, hasa katika jamii ambapo hawakuwa wote na lugha moja ya kwanza.
Kifaransa kilibaki na ushawishi kwa sababu Waingereza walihifadhi taasisi na mila nyingi zilizokua chini ya utawala wa Ufaransa. Mkataba wa Paris ulihakikisha wazi lugha, dini, sheria na mila za wakazi baada ya Waingereza kuchukua udhibiti. Kisha Kiingereza kikawa lugha ya utawala wa Uingereza, na kuunda hali isiyo ya kawaida ambapo lugha ya utawala wa kikoloni na lugha inayozungumzwa zaidi katika maisha ya kila siku zilikuwa tofauti.
Historia hiyo inasaidia kueleza kwa nini lugha nchini Mauritius inahusiana kwa karibu sana na utambulisho.
Pia inasaidia kueleza kwa nini dini kisiwani inaakisi historia kadhaa tofauti za uhamiaji.
Dini Zilizokuja Pamoja na Watu
Katika sehemu hii
Sikukuu ya Majira ya Kuchipua ya Kichina inaleta kundi jingine la desturi za familia, chakula na utamaduni katika maisha ya umma.
Mauritius haina desturi moja ya kidini inayoeleza nchi nzima.
Ukristo ulijikita wakati wa ukoloni wa Ulaya, hasa chini ya utawala wa Ufaransa. Uislamu una mizizi katika ulimwengu mpana wa Bahari ya Hindi na baadaye katika uhamiaji kutoka Asia Kusini. Desturi za Kihindu zilipanuka sana kwa kuwasili kwa wafanyakazi wa mikataba wa Kihindi, wengi wao wakitoka maeneo ambayo Uhindu ulifuatwa sana. Wahamiaji wa Kichina walileta desturi zao za kidini, zikiwemo desturi za Kibudha na dini za Kichina.
Leo, Uhindu ni kundi kubwa zaidi la kidini, pamoja na jamii kubwa za Wakristo na Waislamu na makundi madogo ya Wabudha na mengine.
Huhitaji kutafuta mbali kuona utofauti huu wa kidini.
Wakati wa Maha Shivaratree, mojawapo ya sikukuu muhimu zaidi za Kihindu nchini Mauritius, mahujaji husafiri hadi Grand Bassin, ziwa la kasoko ya volkano katikati ya kisiwa linalochukuliwa kuwa mahali patakatifu na Wahindu wengi wa Mauritius. Baadhi ya mahujaji hubeba miundo iliyopambwa au sadaka wakielekea ziwani.
Cavadee ni maadhimisho mengine makubwa ya Kihindu, hasa miongoni mwa Wahindu wa Kitamil. Waumini wanaweza kubeba kavadi zilizopambwa sana wakati wa maandamano kuelekea mahekalu, wakiambatana na maombi na muziki. Baadhi ya washiriki hufanya matendo ya ibada ya kimwili, ikiwemo kutoboa mwili kitambiko.
Divali, sikukuu ya Kihindu inayohusishwa kwa kawaida na taa na ushindi wa nuru juu ya giza, huadhimishwa kwa nyumba kuwashwa taa na familia kupika vyakula na peremende.
Waislamu wa Mauritius husherehekea Eid-ul-Fitr, inayoashiria mwisho wa Ramadhani. Wakristo huadhimisha Krismasi na Pasaka. Sikukuu ya Majira ya Kuchipua ya Kichina inaleta kundi jingine la desturi za familia, chakula na utamaduni katika maisha ya umma.
Haya si maadhimisho madogo ya faragha. Sikukuu kadhaa za kidini zinatambuliwa rasmi kama sikukuu za umma nchini Mauritius, ikimaanisha kwamba kalenda ya taifa yenyewe inaakisi historia ya nchi ya dini nyingi.
Kwa hiyo dini ikawa mahali pengine ambapo historia tofauti za uhamiaji zilikutana.
Chakula kikawa mahali pengine.
Historia ya Nchi Unayoweza Kuila
Katika sehemu hii
Jambo muhimu kuhusu chakula cha Mauritius si kwamba kila chakula kinaweza kuhusishwa vizuri na jamii moja.
Chakula cha Mauritius kinaifanya historia ya uhamiaji ya kisiwa iwe rahisi hasa kuionja.
Chukua dholl puri, mojawapo ya vyakula vinavyojulikana zaidi nchini. Ni mkate mwembamba bapa unaotengenezwa kwa njegere zilizopasuliwa na kusagwa na kwa kawaida huliwa na mchuzi wa maharagwe, mboga, achari na chatini. Historia yake inahusiana na jamii ya Wahindi iliyokua sana wakati wa kipindi cha uhamiaji wa wafanyakazi wa mikataba.
Kisha kuna gato pima, bajia ndogo za njegere zilizopasuliwa kwa kawaida zilizotiwa pilipili na mimea yenye harufu, na sambusa, zilizokuwa sehemu ya utamaduni wa kila siku wa chakula wa Mauritius kupitia ushawishi wa Asia Kusini.
Uhamiaji wa Wachina uliongeza kundi jingine la vyakula. Tambi, maandazi ya kuchemsha na vyakula vingine vyenye ushawishi wa Kichina vilijiimarisha katika upishi wa Mauritius na vinabaki kuonekana hasa sokoni, katika mikahawa na vibanda vya chakula vya mitaani.
Ushawishi wa Kifaransa unaonekana katika mikate, keki na mbinu za kupika, huku upishi wa Kikrioli ukikua kuzunguka viungo na mbinu zilizotoka sehemu kadhaa za Bahari ya Hindi.
Rougaille ni mfano mzuri. Ni mchuzi wa nyanya unaoweza kupikwa na samaki, nyama, soseji au viungo vingine. Kaya tofauti huupika kwa njia tofauti, lakini nyanya, kitunguu saumu, vitunguu, mimea yenye harufu na viungo ni sehemu za kawaida.
Jiografia ya kisiwa inaongeza tabaka jingine. Mauritius imezungukwa na Bahari ya Hindi, kwa hiyo samaki na vyakula vingine vya baharini kwa muda mrefu vimekuwa muhimu katika upishi wa mahali. Nazi, pilipili, tangawizi, kitunguu saumu na mimea mibichi yenye harufu huonekana katika vyakula tofauti, wakati mwingine katika michanganyiko ambayo ingekuwa vigumu kuihusisha na desturi moja ya kitamaduni.
Pia kuna alouda, kinywaji kitamu cha maziwa ambacho kwa kawaida hutiwa vanila na kina mbegu za basil. Kinahusishwa hasa na masoko na utamaduni wa chakula cha mitaani.
Jambo muhimu kuhusu chakula cha Mauritius si kwamba kila chakula kinaweza kuhusishwa vizuri na jamii moja. Kwa vizazi, viungo na mbinu zilihama kati ya kaya, masoko na mitaa. Chakula kilichoingia kisiwani kupitia jamii moja kingeweza kuwa cha kawaida kwa watu wa jamii nyingine.
Muziki ulifuata njia inayofanana.
Jinsi Sega Ilivyokuwa Sauti ya Mauritius
Katika sehemu hii
Kilicho wazi ni kwamba sega ilikua ndani ya jamii ya mashamba iliyoundwa chini ya utawala wa kikoloni wa Ufaransa.
Sega inahusiana kwa karibu na vizazi vya Waafrika na Wamalagasi waliofanywa watumwa nchini Mauritius.
Historia yake ya mwanzo ni ngumu kuiunda upya kwa undani kamili kwa sababu watu waliofanywa watumwa waliacha kumbukumbu chache sana zilizoandikwa kuliko wasimamizi wa kikoloni, wamiliki wa mashamba na wasafiri wa Ulaya. Mengi tunayoyajua yanatokana na rekodi za baadaye, urithishaji wa mdomo na desturi yenyewe inayoendelea.
Kilicho wazi ni kwamba sega ilikua ndani ya jamii ya mashamba iliyoundwa chini ya utawala wa kikoloni wa Ufaransa.
Watu walioicheza walikuwa wakiishi chini ya utumwa na kazi ya kulazimishwa. Muziki na ngoma vilitoa nafasi za kukusanyika, kuwasiliana, kuchangamana na kueleza hisia. Nyimbo zingeweza kuzungumzia mapenzi, mateso na uzoefu wa kila siku, huku ngoma ikitoa njia ya kimwili ya kujieleza.
Ala za jadi zilipatikana kwa urahisi na zilikuwa za kipekee. Ravanne ndiyo ngoma kuu yenye fremu. Maravanne ni kayamba ambayo mbegu zake au vipande vingine vidogo husogea ndani ya fremu tupu. Triyang ni pembetatu ya chuma. Kwa pamoja, ala hizi zinaunda mdundo wa msingi wa sega ya jadi.
Muziki una muundo unaourahisisha kujengwa kutoka mwanzo wa utulivu hadi onyesho lenye nguvu zaidi. UNESCO inabainisha kwamba nyimbo kijadi huanza kwa sauti ya huzuni (minor key) na polepole kuongeza kasi. Wachezaji hutumia hatua fupi na kutikisa nyonga na mikono, wakibadilisha nafasi kuzungukana. Waimbaji wanaweza kubuni maneno papo hapo, kwa kawaida kwa Kikrioli cha Mauritius, na maneno yanaweza kuhusiana moja kwa moja na miondoko ya wachezaji.
Mavazi pia yana historia yake.
Wanawake kijadi huvaa sketi ndefu na gauni za ndani kwa maonyesho ya Sega Tipik, huku wanaume wakiweza kuvaa suruali zilizokunjwa, mashati yenye rangi na kofia za majani. UNESCO inaeleza mavazi haya kama yanayokumbusha mavazi ya mababu.
Kwa vizazi, sega ilibaki ikihusishwa sana na jamii za Wakrioli na maisha ya tabaka la wafanyakazi. Mazingira yake ya kijamii pia yalimaanisha kwamba baadhi ya mamlaka za kidini na sehemu za jamii ya kikoloni ziliiona vibaya.
Hata hivyo, desturi hiyo ilinusurika.
Katika vijiji kama Le Morne, watu walikusanyika kwa ajili ya Usiku wa Sega wa mara kwa mara, ambapo waliimba, walicheza na kusimulia hadithi hadi usiku wa manane. Huko Le Morne, tukio moja muhimu hasa lilifanyika tarehe 24 Oktoba 1964. Wasanii kutoka kote Mauritius walialikwa kwenye shindano la sega la hadharani lililojulikana kama La Nuit du Séga.
Mwimbaji mwenye umri wa miaka 64 aitwaye Ti-Frère alishinda shindano hilo. Tukio hilo lilisaidia sega ya jadi kutambulika zaidi sana hadharani, na Ti-Frère akawa mojawapo ya majina muhimu zaidi katika historia ya Sega Tipik ya Mauritius.
Hili lilitokea miaka minne tu kabla Mauritius haijapata uhuru.
Uhuru ulifika tarehe 12 Machi 1968. Nchi haikuwa tena koloni la Uingereza, na desturi za kitamaduni zilizohusishwa awali sana na jamii fulani zingeweza zaidi na zaidi kuwasilishwa kama sehemu ya urithi wa pamoja wa Mauritius.
Sega iliendelea kubadilika pamoja na jamii iliyoizunguka.
Sega Ilipokutana na Reggae
Katika sehemu hii
Mmoja wa watu muhimu zaidi katika vuguvugu hili alikuwa Joseph Réginald Topize, anayejulikana zaidi kama Kaya.
Kufikia miaka ya 1980, wanamuziki wa Mauritius walikuwa wakichanganya sega na muziki mwingine uliokuwa umesafiri kuvuka Bahari ya Hindi: reggae.
Matokeo yake yalijulikana kama seggae, mchanganyiko wa maneno "sega" na "reggae."
Mmoja wa watu muhimu zaidi katika vuguvugu hili alikuwa Joseph Réginald Topize, anayejulikana zaidi kama Kaya. Muziki wake ulichanganya sega na reggae na ushawishi wa Rastafari na ukawa maarufu hasa miongoni mwa vijana wa Mauritius.
Muziki wa Kaya haukuwa mwendelezo tu wa sega ya jadi. Ulikuwa wa kizazi tofauti na ulizungumzia Mauritius tofauti, iliyokuwa imepata uhuru na ikishughulikia maswali ya tabaka, utambulisho na ukosefu wa usawa wa kijamii.
Hadithi yake ikawa sehemu ya historia ya nchi mwaka 1999.
Kaya alifariki akiwa mikononi mwa polisi mwezi Februari mwaka huo. Kifo chake kilifuatwa na ghasia na vurugu katika sehemu kadhaa za Mauritius. Baadaye serikali iliomba Tume ya Uchunguzi kuhusu vurugu hizo na ikaomba uchunguzi wa kimahakama kuhusu sababu na mazingira ya kifo chake.
Matukio yanayozunguka kifo cha Kaya yanabaki sehemu muhimu ya historia ya muziki maarufu wa Mauritius kwa sababu yalionyesha jinsi muziki, utambulisho na mivutano ya kijamii vilivyokuwa vimeunganika kwa karibu.
Sega ya jadi ilikuwa imetokana na uzoefu wa utumwa wa kizazi cha zamani.
Seggae iliwapa kizazi kingine njia ya kuzungumzia Mauritius waliyokuwa wakiishi.
Na huku muziki ukibadilika, desturi nyingine za kitamaduni zilikuwa zikibadilika pamoja nao.
Watu Walivaa Nini, Walitengeneza Nini na Walirithisha Nini
Mavazi yanayohusishwa na sega ya jadi ni mojawapo ya mifano iliyo wazi zaidi ya jinsi kumbukumbu ya kitamaduni inavyoweza kudumu kupitia maonyesho.
Sketi ndefu na gauni za ndani zinazovaliwa na wanawake, na mashati yenye rangi, suruali zilizokunjwa na kofia za majani zinazovaliwa na wanaume, ni sehemu ya lugha ya kuona ya Sega Tipik. Haya si mavazi ya kuigiza yaliyochaguliwa tu kwa sababu yanaonekana ya jadi. UNESCO inayarekodi wazi kama yanayokumbusha mavazi ya mababu wanaohusishwa na desturi hiyo.
Mauritius pia ilikuza desturi za ufundi zinazohusiana na vifaa vinavyopatikana kisiwani na historia yake ya baharini. Usukaji wa vikapu na ufumaji ulitumia vifaa vya mimea, huku ujenzi wa meli ndogo za mfano ukiwa ufundi unaotambulika wa Mauritius.
Baadhi ya ufundi ulikua kama desturi za nyumbani na mwingine ukawa shughuli za kibiashara. Mauritius ilipokuza sekta kubwa ya utalii, ufundi pia ulizidi kutengenezwa kwa ajili ya wageni, na kuunda soko jipya kwa ujuzi wenye mizizi ya zamani.
Kuhama huko huko kati ya desturi ya faragha na utamaduni wa umma kunaonekana katika sikukuu za nchi.
Sikukuu Zinazojaza Kalenda
Utofauti wa kidini wa Mauritius unaonekana hasa wakati wa misimu ya sikukuu.
Wakati wa Divali, nyumba hupambwa kwa taa na familia hupika peremende na vyakula vingine. Wakati wa Maha Shivaratree, mahujaji wa Kihindu husafiri kuelekea Grand Bassin kwa maombi na ibada. Wakati wa Cavadee, waumini hushiriki katika maandamano ya hekaluni wakibeba kavadi zilizopambwa na kufanya aina tofauti za ibada.
Kwa Waislamu, Eid-ul-Fitr inaashiria mwisho wa Ramadhani. Kwa Wakristo, Krismasi na Pasaka zinabaki maadhimisho muhimu. Sikukuu ya Majira ya Kuchipua ya Kichina inaleta mikusanyiko ya familia na desturi za kitamaduni za Kichina katika maisha ya umma.
Serikali inatambua baadhi ya sikukuu hizi za kidini kama sikukuu za umma, pamoja na sikukuu za taifa na kumbukumbu zinazohusiana na historia ya Mauritius.
Kwa hiyo kalenda inasimulia sehemu ya hadithi ya nchi. Watu walifika chini ya hali tofauti, walianzisha jamii na kuleta desturi zao za kidini. Kadiri muda ulivyopita, desturi hizo zikawa sehemu zinazoonekana za maisha katika kisiwa kimoja.
Hata hivyo, kuna sehemu nyingine ya historia ya Mauritius iliyotangulia jamii zote hizi.
Inahusu ndege.
Ndege Aliyetoweka Kutoka Mauritius
Katika sehemu hii
Wanyama wote wawili wameshikilia miwa, mmea mwingine unaohusiana kwa karibu na historia ya kiuchumi ya kisiwa.
Kama umesikia neno dodo, huenda unalijua kama alama ya kitu kilichotoweka kabisa. Usichoweza kujua ni kwamba dodo alikuwa ndege halisi aliyeishi Mauritius pekee.
Dodo alikuwa ndege mkubwa asiyeweza kuruka, jamaa wa njiwa. Alikua Mauritius baada ya kisiwa kutengwa na ardhi kubwa. Kwa sababu hakukuwa na mamalia wa nchi kavu wa asili waliomwinda, ndege huyo alikua bila haja ya kuruka kuwakimbia wawindaji. Aliishi na kutaga ardhini na alikula matunda yaliyoanguka na vyakula vingine vilivyopatikana.
Hilo lilibadilika binadamu walipofika.
Mabaharia wa Kiholanzi walianza kuishi Mauritius katika karne ya kumi na saba, na wakazi wapya wa kibinadamu walileta wanyama pamoja nao. Panya walitoroka kutoka melini, huku nguruwe, mbwa na paka pia wakiletwa. Wanyama hawa wangeweza kufikia viota vya dodo vilivyo ardhini na kula mayai yake. Binadamu pia waliwinda ndege hao.
Idadi ya dodo ilipungua haraka.
Mara ya mwisho dodo kuonekana inayokubalika kwa ujumla ilikuwa mwaka 1662, ingawa baadhi ya watafiti wanakubali uwezekano kwamba ndege huyo aliishi hadi mwishoni mwa karne ya kumi na saba. Kilicho wazi ni kwamba dodo alitoweka ndani ya kipindi kifupi kiasi baada ya makazi ya kudumu ya binadamu.
Dodo alipata umaarufu muda mrefu baada ya kutoweka.
Kwa sababu ndege huyo alitoweka kabla sayansi ya kisasa ya wanyama haijakua vizuri, ni kidogo kwa kushangaza kilichorekodiwa kumhusu alipokuwa hai. Baadhi ya michoro na maelezo ya mwanzo hayakuwa sahihi, na kwa karne nyingi watu walimfikiria dodo kama ndege mkubwa mno, mzito na mzembe. Utafiti wa kisasa unaotegemea mifupa na ushahidi mwingine unaonyesha kwamba mnyama huyo alipokuwa hai alikuwa mchangamfu na mwenye nguvu zaidi kuliko picha hizo za zamani zinavyodokeza.
Dodo sasa ni mojawapo ya alama za Mauritius yenyewe.
Anaonekana kwenye nembo ya taifa ya nchi, akiwa amesimama pamoja na kulungu wa sambar. Wanyama wote wawili wameshikilia miwa, mmea mwingine unaohusiana kwa karibu na historia ya kiuchumi ya kisiwa.
Kuna sababu nyingine kwa nini dodo ni muhimu leo.
Madhara ya kutoweka kwa spishi hiyo hayakuishia ndege alipotoweka. Utafiti kuhusu mifumo ya ikolojia ya asili ya Mauritius unaonyesha kwamba kisiwa bado kinashughulikia madhara ya kiikolojia ya karne za kupoteza spishi. Baadhi ya mimea ya asili inategemea wanyama kueneza mbegu zake, na kutoweka kwa wanyama wakubwa kumeathiri mchakato huo.
Kwa hiyo dodo si hadithi ya zamani tu kuhusu ndege aliyetoweka.
Ni sehemu ya hadithi ya Mauritius yenyewe: kisiwa kilichojitenga ambacho mazingira yake yalibadilika sana mara binadamu, wanyama, mashamba na mifumo mipya ya kiuchumi vilipofika.
Na hilo linaturudisha kwa watu wanaoishi huko sasa.
Ravanne Inapoanza
Katika sehemu hii
Wakazi wanaoishi huko leo ni vizazi vya mawimbi kadhaa ya uhamiaji na makazi yaliyotokea kwa mamia ya miaka.
Mauritius ya leo iko mbali sana na koloni la mashamba ambamo sega ilikua kwa mara ya kwanza.
Nchi ilipata uhuru kutoka kwa Uingereza tarehe 12 Machi 1968 na ikawa jamhuri mwaka 1992. Uchumi wake umepanuka zaidi ya sekta ya sukari hadi viwanda, utalii, huduma za fedha na sekta nyingine. Wakazi wanaoishi huko leo ni vizazi vya mawimbi kadhaa ya uhamiaji na makazi yaliyotokea kwa mamia ya miaka.
Hata hivyo, historia ya zamani bado ipo katika maisha ya kawaida.
Ipo pale Kikrioli cha Mauritius kinapozungumzwa nyumbani. Ipo katika dholl puri inayouzwa kwenye kibanda cha barabarani, katika vyakula vya Kichina-Kimauritius vinavyouzwa Port Louis, katika rougaille inayopikwa majumbani, na katika sikukuu za kidini zinazoleta jamii tofauti hadharani mwaka mzima.
Ipo katika maeneo yenyewe.
Aapravasi Ghat inawakumbuka mamia ya maelfu ya wafanyakazi wa mikataba waliofika baada ya utumwa kukomeshwa. Le Morne inakumbuka mandhari iliyohusiana kwa kina na historia ya utumwa na watu walioutoroka. Grand Bassin inabaki mahali muhimu pa hija kwa Wahindu. Na dodo bado amesimama kwenye nembo ya taifa ya nchi, ingawa ndege mwenyewe alitoweka karne nyingi zilizopita.
Kisha kuna muziki.
Sega Tipik ya Jadi ya Mauritius bado inapigwa kwa ravanne, maravanne na triyang. Nyimbo zake bado zinaimbwa kwa Kikrioli. Wachezaji wake bado hutumia hatua fupi, miondoko ya nyonga na ya mikono ambayo UNESCO iliirekodi desturi hiyo ilipoingizwa mwaka 2014.
Sega pia imeendelea kubadilika.
Kuna wanamuziki wa kisasa wanaofanya kazi nje ya umbo la jadi, kama vile vizazi vya awali vilivyounda seggae kwa kuunganisha sega na reggae. Kwa hiyo desturi hiyo imenusurika bila kubaki sawasawa.
Huenda hilo ndilo jambo linalovutia zaidi kuhusu sega.
Historia yake inaanza na watu walioishi chini ya mfumo uliowapa udhibiti mdogo sana juu ya hali zao. Waliunda muziki ndani ya ulimwengu huo, wakaurithisha kwa watoto na wajukuu wao, na wakaona ukibadilika kadiri jamii inayowazunguka ilivyobadilika.
Utumwa uliisha.
Wafanyakazi wa mikataba walifika.
Waingereza walichukua nafasi ya Wafaransa kama watawala wa kikoloni.
Mauritius ilipata uhuru.
Vizazi vipya vilipata sauti mpya.
Kupitia mabadiliko yote hayo, ravanne ilibaki.
Na mahali fulani nchini Mauritius leo, mwanamuziki bado anaweza kupiga mdundo huo wa kwanza, mwimbaji anaweza kuanza wimbo kwa Kikrioli, na watu wanaweza kuanza kucheza.
