Miundombinu ni mojawapo ya mambo machache ambayo kila mwanasiasa huahidi, kila mwanauchumi huzungumzia, na karibu kila raia huichukulia kama kitu cha kawaida kilichopo tu. Mara nyingi inachukuliwa kama mkusanyiko wa miradi ya ujenzi: barabara, madaraja, bandari, viwanja vya ndege na vituo vya kuzalisha umeme. Hata hivyo, njia hiyo ya kufikiri inakosa kuelewa kile ambacho miundombinu inawakilisha kiuhalisia.
Miundombinu ndiyo mfumo endeshi wa uchumi mzima. Kila biashara, kila sekta ya viwanda na karibu kila uvumbuzi wa kiteknolojia unaitegemea kwa namna moja au nyingine.
Bila umeme, hakuna viwanda vinavyoweza kufanya kazi. Bila barabara nzuri, wakulima hawawezi kufikisha mazao yao sokoni. Bila bandari za kisasa, wasafirishaji wa bidhaa hawawezi kushindana kwa bei au kasi ya utoaji mizigo. Bila mitandao ya nyaya za mkonga (fibre), hakuna uchumi wa kidijitali unaoweza kuwepo.
Miundombinu haionekani inapofanya kazi kwa ufanisi. Inaonekana tu pale inapoharibika au kushindwa kufanya kazi. Hiyo ndiyo sababu hasa inayofanya iwe rahisi sana kuipuuzia.
Hakuna mtu anayefungua gazeti kusoma kuhusu transifoma ya umeme ambayo haikuzimika wiki hii, au kontena lililokamilisha ukaguzi wa forodha kwa wakati uliopangwa. Umuhimu wa miundombinu huonekana tu pale inapokosekana: katika sura ya hospitali isiyo na umeme, kiwanda kinachofanya kazi chini ya uwezo wake, au lori lililokwama kwenye mpaka kwa siku tatu huku mzigo wake wa chakula ukioza.
Hii ni makala ya tatu katika mfululizo wa Kujenga Afrika. Makala hii inajibu swali kuu: ikiwa usindikaji na uzalishaji wa viwandani ndivyo vinavyotengeneza ustawi, ni nini kinachofanya usindikaji na uzalishaji huo uwezekane kwanza kabisa?
Jibu ni miundombinu; kwa sababu ndiyo inayoamua iwapo uzalishaji unaweza kufanyika, kwa gharama gani, na katika kiwango kipi.
Barabara, umeme, bandari, reli na mitandao ya kidijitali mara chache hutawala vichwa vya habari. Hata hivyo, kila uchumi uliofanikiwa duniani umejengwa juu yake. Miundombinu si ujenzi wa kawaida tu; ni msingi ambao viwanda, uvumbuzi na ukuaji wa uchumi wa muda mrefu hujengwa juu yake.
Kila uchumi uliostawi ulijenga miundombinu kabla ya kupata utajiri
Katika sehemu hii
Korea Kusini iliunganisha upanuzi wa uzalishaji wa umeme na ujenzi wa maeneo ya viwanda yaliyolenga mauzo ya nje.
Hakuna nchi iliyowahi kujiendeleza kiviwanda kwa bahati nasibu. Kila nchi kwanza ilijenga mifumo iliyowezesha bidhaa, nishati, watu na taarifa kusafiri kwa ufanisi mkubwa, kisha ustawi ukafuata.
Mapinduzi ya Viwanda ya Uingereza hayakuanza na viwanda. Yalianza na mifereji ya maji iliyoweza kusafirisha makaa ya mawe na malighafi kwa sehemu ndogo sana ya gharama ya mikokoteni ya farasi, ikifuatiwa na mtandao wa reli uliounganisha wazalishaji na bandari, na bandari na masoko ya kimataifa. Viwanda vilikuja baada ya miundombinu ya usafirishaji kukamilika, kwa sababu viwanda visivyo na njia ya kupokea na kusafirisha bidhaa ni majengo ya gharama kubwa tu yasiyo na tija.
Marekani ilishuhudia historia hiyohiyo karne moja baadaye. Mfumo wa Barabara Kuu za Majimbo (Interstate Highway System), uliojengwa kuanzia miaka ya 1950, ulifanya zaidi ya kuunganisha miji tu: ulitengeneza soko moja la kitaifa kwa kufanya usafirishaji wa bidhaa kwa umbali mrefu kuwa wa gharama nafuu, jambo lililoruhusu viwanda kuzalisha kwa wingi katika kiwango ambacho masoko ya kikanda pekee yasingeweza kukimudu.
Mabadiliko ya hivi karibuni ya China yalifuata mantiki hiyohiyo, yakitekelezwa kwa miongo michache tu. Barabara za kisasa za mwendo wa kasi, reli ya treni za mwendokasi, maeneo maalum ya viwanda na baadhi ya bandari zenye shughuli nyingi zaidi duniani vilijengwa kwa makusudi kabla ya mlipuko wa uzalishaji wa viwandani, si kama jibu la baadae. Korea Kusini iliunganisha upanuzi wa uzalishaji wa umeme na ujenzi wa maeneo ya viwanda yaliyolenga mauzo ya nje. Singapore, ikiwa haina maliasili yoyote, ilijenga bandari yenye ufanisi mkubwa kiasi kwamba ikawa kitovu cha njia za biashara za kimataifa ambazo hazikuwa na uhusiano wa moja kwa moja na uchumi wa ndani wa nchi hiyo.
Hakuna hata moja ya nchi hizi iliyotajirika kwanza kisha ikajenga miundombinu kusaidia uchumi wake baadaye. Zilijenga miundombinu kwanza, mara nyingi kwa gharama kubwa za muda mfupi, kwa sababu zilielewa kuwa biashara haziwezi kufanya kazi kwa ufanisi kwenye mifumo ambayo haipo.
Miundombinu ni gharama iliyofichika ya kufanya biashara
Katika sehemu hii
Wachambuzi wanakadiria kuwa miundombinu hafifu inaongeza gharama kubwa katika usafirishaji wa bidhaa barani humu.
Miundombinu duni haisababishi usumbufu tu kwa uchumi; inapandisha gharama za kuzalisha karibu kila kitu ndani yake na, hatimaye, inapandisha gharama za maisha kwa raia wote.
Umeme usioaminika unalazimisha wazalishaji kununua na kuendesha majenereta ya dizeli, ambayo ni sawa na kodi binafsi kwenye uzalishaji. Barabara mbovu na bandari zilizosongamana zinaongeza siku nyingi kwenye usafirishaji na kuleta kutotabirika katika minyororo ya ugavi, jambo ambalo biashara huweka kama hatari ya kifedha. Taratibu za polepole za forodha huongeza gharama kabla hata bidhaa haijaondoka nchini. Mawasiliano hafifu ya kidijitali yanachelewesha kila kitu kuanzia benki, uratibu wa usafirishaji hadi huduma kwa wateja.
Gharama hizi pia zinaathiri biashara zinazoonekana kana kwamba hazina uhusiano na miundombinu: duka la mikate linategemea umeme usiokatika katikati ya uokaji; kampuni ya programu za kompyuta inategemea intaneti isiyokatika wakati wa mazungumzo na mteja; hospitali inategemea umeme na barabara ili dawa zifike na wagonjwa wahudumiwe; mwendeshaji wa utalii anategemea viwanja vya ndege na barabara zinazofanya kivutio kifikike kwa urahisi badala ya kubaki ndoto; kiwanda kinategemea bandari na reli kupokea malighafi na kusafirisha bidhaa zilizokamilika; chuo kikuu hakiwezi kuendesha maabara bila umeme wa uhakika; studio ya uzalishaji video haiwezi kupakia kazi zenye ubora wa juu bila intaneti ya kasi. Hata sekta za ubunifu zinategemea miundombinu zaidi kuliko zinavyodhani.
Tafiti za Benki ya Dunia zimebaini mara kwa mara kwamba wafanyabiashara katika nchi nyingi za Afrika wanataja umeme na usafiri kama vikwazo vyao vikubwa zaidi vya uendeshaji, huku kukatika kwa umeme kukisukuma biashara nyingi kwenye kujizalishia nishati kwa gharama kubwa. Wachambuzi wanakadiria kuwa miundombinu hafifu inaongeza gharama kubwa katika usafirishaji wa bidhaa barani humu. Hakuna hata moja ya haya linaloonekana kwenye risiti kama "tozo ya miundombinu"; linaonekana kama bei za juu za bidhaa, faida finyu kwa wafanyabiashara, na biashara zinazoshindwa kukua kwa sababu hesabu za kiuchumi haziingiliki tena.
Umeme unabadilisha kila kitu
Katika sehemu hii
Afrika ina mionzi bora zaidi ya jua duniani, uwezo mkubwa wa umeme wa maji, na upepo unaovuma kwa nguvu.
Kati ya aina zote za miundombinu, umeme ndio ambao kukosekana kwake kunaharibu moja kwa moja matarajio yoyote ya kiviwanda.
Kulingana na Shirika la Kimataifa la Nishati (IEA), karibu watu milioni 600 barani Afrika bado hawana huduma ya umeme, huku eneo la Kusini mwa Jangwa la Sahara likiwa na sehemu kubwa ya pengo hili duniani. Maendeleo yamekuwa ya polepole, na katika miaka ya hivi karibuni idadi ya watu wanaopata umeme imekuwa ikilingana tu na ongezeko la watu, ikimaanisha ukubwa wa pengo haujabadilika sana licha ya juhudi za usambazaji.
Kwa wenye viwanda, hili si jambo la usumbufu tu; kiwanda kinachopoteza umeme kwa saa kadhaa kwa siku hakiwezi kushindana kwa gharama au uaminifu na kiwanda cha nchi nyingine chenye umeme usiokatika. Biashara nyingi barani huzalisha umeme wao wenyewe kupitia majenereta ya dizeli, jambo ambalo ni ghali zaidi kuliko umeme wa gridi na huleta hasara ya kimsingi kabla hata bidhaa moja haijatengenezwa. Umeme si suala la sera ya nishati pekee; ni suala la ushindani wa kiviwanda, kwa sababu hakuna kipaji, nia thabiti au soko linaloweza kufidia mashine zinazosimama kila mchana. Pia ni suala la tija ya taifa; kila saa moja isiyo na umeme ni saa ambayo mashine, wafanyakazi na mitaji hubaki bure badala ya kutengeneza thamani.
Kuna fursa kubwa inayojitokeza sambamba na changamoto hii. Afrika ina mionzi bora zaidi ya jua duniani, uwezo mkubwa wa umeme wa maji, na upepo unaovuma kwa nguvu. Sehemu kubwa ya umeme huu inaweza kujengwa moja kwa moja bila kupitia mfumo mzito wa mafuta na makaa ya mawe ambao nchi zilizoendelea zililazimika kuujenga na baadaye kuanza kuubadilisha. Mifumo ya pamoja ya nishati ya kikanda (power pools) na miradi ya kusafirisha umeme mipakani inaanza kuruhusu nchi kushirikiana uwezo wa kuzalisha badala ya kila nchi kujenga peke yake, na gridi ndogo za jua (mini-grids) zinapeleka umeme kwenye vijiji ambavyo gridi ya taifa ingechukua miongo kuwafikia. IEA imebainisha kuwa kuziba pengo la fedha kutahitaji uwekezaji mkubwa, lakini misingi ya asili ya kujenga gridi safi na ya kisasa ipo tayari.
Barabara hufanya zaidi ya kusafirisha magari tu
Katika sehemu hii
Mfanyakazi anayetumia saa nne kila siku kwenye foleni anapoteza karibu siku nzima ya kazi kila wiki.
Miundombinu ya usafiri ni rahisi kutoithamini kwa sababu manufaa yake yameenea kila mahali. Haipo kwa ajili ya sekta moja tu; inaongeza tija katika takriban sekta zote.
Mkulima asiye na barabara ya lami inayopitika hupoteza sehemu ya mavuno yake kwa kuoza kabla hayajamfikia mnunuzi, na hupata bei ya chini kwa kile kinachobaki kwa sababu madalali hukata gharama ya ugumu wa usafiri. Kiwanda kisicho na njia nzuri za usafirishaji hulipa zaidi kwa malighafi na huchukua muda mrefu kusafirisha bidhaa zilizokamilika, na hivyo kupoteza uwezo wa kushindana na wazalishaji wengine.
Dawa zinazolazimika kusafiri umbali mrefu kwenye barabara mbovu hufika zikiwa zimechelewa au zisifike kabisa, kukiwa na madhara yasiyoweza kupimwa kwa fedha pekee. Wanafunzi katika maeneo yenye usafiri hafifu husafiri umbali mrefu na kupoteza muda mwingi kupata elimu ikilinganishwa na wenzao wa mijini.
Watalii, ambao matumizi yao yanaweza kuimarisha uchumi wa kanda nzima, hawatazuru maeneo ambayo hawawezi kuyafikia kwa urahisi; eneo zuri la kitalii lisilofikika kwa uhakika, kiuchumi ni eneo ambalo halipo kabisa. Miradi ya uchimbaji madini, ambayo mara nyingi huwa mbali na miji, hutumia gharama kubwa kusafirisha malighafi hadi bandarini.
Miundombinu pia inaamua jinsi jamii inavyotumia muda wake. Mfanyakazi anayetumia saa nne kila siku kwenye foleni anapoteza karibu siku nzima ya kazi kila wiki. Mkulima aliyecheleweshwa na mafuriko barabarani anakosa bei nzuri sokoni. Kiwanda kinachosubiri vipuri vya nje kwa wiki kadhaa kinapoteza muda wa uzalishaji ambao washindani wake hawapotezi kamwe. Miundombinu mizuri inabana na kuokoa muda; miundombinu mibovu inapoteza muda. Kwa miaka na miongo mingi, tofauti hiyo hujenga faida au hasara kubwa sana za kiuchumi.
Katika mifano hii yote, barabara yenyewe haitengenezi kitu chochote; kile inachofanya ni kuruhusu thamani iliyopo tayari — mavuno, mzigo, mgonjwa, mtalii — kufika mahali inapokuwa na manufaa ya kiuchumi. Hiyo ndiyo maana hasa ya miundombinu kuongeza tija: inaondoa vikwazo vinavyozuia thamani kusafiri kuelekea inapohitajika.
Bandari, reli na usafirishaji huamua ushindani
Katika sehemu hii
Muunganisho wa miundombinu halisi ndio unaobadilisha mkataba wa biashara kuwa ongezeko halisi la bidhaa zinazotembea kati ya nchi za Kiafrika.
Kwa uchumi wowote unaotaka kufanya biashara, usafirishaji wa mizigo si jambo la ziada; mara nyingi ndilo jambo linaloamua iwapo bidhaa inaweza kushindana sokoni au la.
Bandari, reli, uwezo wa mizigo wa ndege, ufanisi wa forodha mipakani, maghala na miundombinu ya ubaridi (cold chain) kwa pamoja huamua jinsi bidhaa inavyoweza kutoka kwa mzalishaji kwenda kwa mnunuzi kwa haraka na unafuu ndani na nje ya nchi. Miradi kadhaa inaonyesha mwelekeo chanya wa Afrika: Bandari ya Kina Kirefu ya Lekki nchini Nigeria, upanuzi wa Bandari ya Mombasa nchini Kenya na Bandari ya Durban nchini Afrika Kusini, jukumu la Bandari ya Djibouti kama lango la Pembe ya Afrika, na Ukanda wa Lobito — reli inayounganisha pwani ya Atlantiki ya Angola na maeneo ya shaba ya Zambia na DR Congo, iliyojengwa mahsusi kufupisha safari ya madini kuelekea masoko ya kimataifa.
Miradi hii ina umuhimu mkubwa kwa sababu mikataba ya biashara hupunguza vikwazo kwenye makaratasi, lakini bandari, reli na usafirishaji ndivyo vinavyoamua iwapo biashara itafanyika kiuhalisia. Eneo Huru la Biashara la Bara la Afrika (AfCFTA) limeweka utaratibu wa kupunguza ushuru, lakini upendeleo wa kodi hauna maana kwa mfanyabiashara ambaye mizigo yake inakaa siku nyingi mpakani au ambaye bandari yake ya karibu haiwezi kupokea makontena kwa ufanisi. Muunganisho wa miundombinu halisi ndio unaobadilisha mkataba wa biashara kuwa ongezeko halisi la bidhaa zinazotembea kati ya nchi za Kiafrika.
Miundombinu ya kidijitali sasa ni miundombinu ya kiuchumi
Katika sehemu hii
Huduma za serikali, kuanzia ukusanyaji wa kodi hadi usajili wa raia, zinategemea mifumo ya kidijitali.
Karne ya ishirini na moja imeongeza daraja jipya kabisa katika kile kinachohesabiwa kama miundombinu, jambo ambalo halikuwepo wakati Uingereza ilipojenga mifereji yake au Marekani ilipojenga barabara zake: mitandao ya nyaya za mkonga, intaneti ya kasi kwenye simu, vituo vya data (data centers), mifumo ya kuhifadhi ya wingu (cloud computing), nyaya za mawasiliano chini ya bahari, mifumo ya utambulisho wa kidijitali na mifumo ya malipo ya kidijitali.
Daraja hili ni muhimu sana kwa sababu sasa linashikilia karibu kila sekta nyingine. Huduma za benki zinafanyika zaidi kwenye simu na majukwaa ya kidijitali badala ya matawi ya majengo. Huduma za serikali, kuanzia ukusanyaji wa kodi hadi usajili wa raia, zinategemea mifumo ya kidijitali. Biashara ya mtandaoni haiwezi kuwepo bila intaneti ya uhakika na miundombinu ya malipo. Mifumo ya afya inategemea kumbukumbu za kidijitali na uchunguzi wa mbali. Na akili mnemba (AI) inategemea kabisa uwepo wa vituo vya kompyuta na mawasiliano, bila hivyo haipatikani. Miundombinu ya kidijitali si suala la kiteknolojia tena; ni miundombinu ya kiuchumi ya taifa kwa kiwango kilekile ambacho barabara na umeme vilikuwa katika zama za awali za viwanda.
Miundombinu ya kidijitali inaeleweka vizuri zaidi kama mtandao wa reli wa zama hizi. Reli hazikusafirisha tu bidhaa kwa kasi zaidi; ziliwezesha mifumo mipya kabisa ya kiuchumi: masoko ya kitaifa, uzalishaji wa pamoja na utaalamu wa kikanda. Nyaya za mkonga na vituo vya data vinafanya kazi hiyohiyo kimuundo leo, na uchumi usio na mifumo hii unakuwa nyuma sawa na uchumi uliokosa reli katika karne ya kumi na tisa.
Katika enzi ya akili mnemba, miundombinu haiishii kwenye barabara na vituo vya umeme tu; inajumuisha vituo vya data na uwezo wa kompyuta unaohitajika kufunza na kuendesha mifumo ya AI. Nchi zisizo na msingi huu wa kidijitali ziko hatarini kubaki kama watumiaji wa kudumu wa teknolojia zilizotengenezwa na wengine.
Miundombinu inavutia uwekezaji
Wawekezaji hawachagui maeneo kwa kubahatisha; mara zote huelekea kwenye maeneo ambayo tayari yana miundombinu badala ya maeneo yaliyoahidiwa tu. Hii ndiyo sababu maeneo maalum ya kiuchumi na viwanda hujengwa karibu na miundombinu iliyopo ya usafiri na nishati, si kinyume chake.
Mtindo huu hufuata mpangilio unaotabirika: barabara au bandari inajengwa; biashara zinazohitaji njia hiyo zinaanza kujenga hapo; nyumba za wafanyakazi zinafuata; shule, benki na huduma nyingine zinafuatia. Kile kilichoanza kama mradi mmoja wa miundombinu polepole kinakuwa mfumo mzima wa kiuchumi unaoendelea kuvutia uwekezaji zaidi kwa sababu miundombinu, wafanyakazi na huduma wezeshi vipo tayari. Miundombinu haisaidii tu uchumi uliopo, bali inatengeneza mazingira yanayofanya shughuli mpya za kiuchumi kujumuika na kuzaana.
Pia inajenga imani; biashara huwekeza mahali ambapo zinaamini umeme utabaki ukiwaka, bidhaa zitawafikia wateja na mikataba itatekelezwa bila ucheleweshaji wa gharama. Wawekezaji mara chache hutaja miundombinu kama "uaminifu", lakini miundombinu inayotegemewa ndiyo ishara ya wazi zaidi kwamba uchumi unaweza kuhimili uwekezaji wa muda mrefu.
Miundombinu ina thamani ikiwa tu itadumu
Kujenga miundombinu ni nusu tu ya changamoto; kuitunza ni jambo muhimu vilevile. Barabara zinazoharibika baada ya misimu michache ya mvua, au vituo vya umeme vinavyofanya kazi chini ya kiwango, au bandari zinazozorota kwa kukosa ukarabati zinafuta polepole manufaa ya kiuchumi yaliyokusudiwa. Nchi zinazodumisha ukuaji huchukulia miundombinu si kama mradi wa mara moja, bali kama rasilimali ya kitaifa ya muda mrefu inayohitaji uwekezaji endelevu, usimamizi stadi na nidhamu ya kitaasisi.
Afrika inajenga misingi
Katika sehemu hii
Miradi hii si matangazo yaliyojitenga; inawakilisha misingi ya awali ya bara lililoungana zaidi.
Kote barani, mwelekeo thabiti unaanza kujitokeza. Korido za reli zinaunganisha maeneo ya madini na bandari. Bandari mpya zinapanua biashara ya baharini. Mifumo ya pamoja ya nishati inaunganisha masoko ya umeme. Mitandao ya mkonga na vituo vya data vinapanua uchumi wa kidijitali zaidi ya miji mikuu. Kila mradi mmoja mmoja unatatua changamoto ya eneo lake; lakini kwa pamoja, inafanana na misingi ya uchumi wa Afrika uliounganishwa zaidi.
Mradi wa reli wa Ukanda wa Lobito, unaoungwa mkono na fedha za kikanda na kimataifa, umesanifiwa kufupisha muda wa kusafirisha madini kutoka ukanda wa shaba wa Afrika ya kati kuelekea pwani ya Atlantiki. Mradi wa LAPSSET Afrika Mashariki unalenga kuunganisha Kenya, Sudan Kusini na Ethiopia kupitia barabara, reli, bomba la mafuta na bandari. Bwawa Kubwa la Mwamko la Ethiopia (GERD) linawakilisha ongezeko kubwa la umeme wa maji barani. Mifumo ya pamoja ya umeme inaruhusu nchi kufanya biashara ya nishati kuvuka mipaka. Miradi ya kitaifa ya nyaya za mkonga na vituo vya data inapanua uwezo wa kidijitali katika masoko ambayo hayakuwa nayo muongo mmoja uliopita.
Makadirio ya Benki ya Maendeleo ya Afrika yanaonyesha Afrika inahitaji uwekezaji wa miundombinu wa kati ya dola bilioni 130 na 170 kila mwaka, kukiwa na pengo la fedha la takriban dola bilioni 68 hadi 108 kwa mwaka. Ripoti ya pamoja ya OECD na Umoja wa Afrika ya mwaka 2025 ilikadiria kuwa kupandisha uwekezaji wa kila mwaka hadi takriban dola bilioni 155 kunaweza kuharakisha ukuaji wa bara kwa asilimia 4.5 na zaidi ya kurudufisha Pato la Taifa la Afrika ifikapo mwaka 2040. Hizi si namba ndogo, na kuziba pengo hili kutahitaji serikali, taasisi za maendeleo na mitaji binafsi kushirikiana kwa namna ambayo haikuwa rahisi hapo awali. Lakini mwelekeo wa safari na ukubwa wa kile kinachopangwa na kufadhiliwa sasa ni tofauti kabisa na muongo mmoja uliopita. Miradi hii si matangazo yaliyojitenga; inawakilisha misingi ya awali ya bara lililoungana zaidi.
Miundombinu inatengeneza uwezekano, si utajiri wenyewe
Katika sehemu hii
Vituo vya data, uwezo wa kompyuta na mitandao ya kidijitali tayari vinaunda mapinduzi yanayoendelea sasa.
Kila mazungumzo kuhusu viwanda hatimaye huwa mazungumzo kuhusu umeme. Kila mazungumzo kuhusu mauzo ya nje hatimaye huwa mazungumzo kuhusu bandari. Kila mazungumzo kuhusu akili mnemba hatimaye huwa mazungumzo kuhusu mitandao ya mkonga na vituo vya data. Fuatilia karibu uzi wowote wa mabadiliko ya kiuchumi kwa muda wa kutosha, na utakuongoza moja kwa moja kwenye miundombinu.
Miundombinu mara chache hupewa uangalizi unaopewa kampuni zenye thamani ya mabilioni ya dola au teknolojia mpya za kusisimua. Hata hivyo, tunaona kwamba karibu kila mabadiliko ya kiuchumi yanaanzia hapo, kimyakimya, miaka mingi kabla ya viwanda inavyoviwezesha kuonekana hadharani.
Ni muhimu kuwa wazi kuhusu kile ambacho miundombinu inafanya hasa: barabara hazitengenezi utajiri peke yake; wala bandari, wala gridi za umeme, wala mitandao ya mkonga. Kile inachotengeneza ni uwezekano na nafasi: mazingira ambayo kiwanda kinaweza kufanya kazi kwa uhakika, mkulima anaweza kufikia soko linalolipa, msafirishaji anaweza kushindana kwa bei, na biashara inaweza kupanuka zaidi ya mtaa wake. Biashara, wajasiriamali na wafanyakazi ndio wanaobadilisha uwezekano huo kuwa ukuaji halisi. Miundombinu haichukui nafasi ya kazi ngumu ya kujenga viwanda; ni kile kinachofanya kazi hiyo iwezekane kwanza kabisa.
Kila uchumi uliofanikiwa una hadithi kuhusu wajasiriamali na wavumbuzi. Chini ya kila moja ya hadithi hizo kuna hadithi nyingine inayotajwa kidogo sana: barabara zilizounganisha wauzaji na wateja, umeme uliofanya viwanda viedelee kufanya kazi, bandari zilizounganisha wazalishaji na masoko ya dunia, na mitandao ya kidijitali iliyounganisha mawazo kuvuka mabara.
Miundombinu mara chache huwa kichwa kikuu cha habari.
Lakini inatengeneza mazingira yanayofanya kila kichwa cha habari cha baadaye kiwezekane.
Barabara, bandari na umeme viliendesha mapinduzi ya awali ya viwanda. Vituo vya data, uwezo wa kompyuta na mitandao ya kidijitali tayari vinaunda mapinduzi yanayoendelea sasa.
Katika makala inayofuata, tunachunguza kwa nini fursa kubwa zaidi ya AI kwa Afrika haipo kwenye kutumia akili mnemba iliyotengenezwa kwingineko, bali katika kujenga miundombinu, vipaji na taasisi za kuitengeneza nyumbani.
Kuwa sehemu ya mazungumzo haya kwa kushiriki, kutoa maoni na kujiandikisha kwenye jarida letu.
