BRT mpya ya Dar es Salaam inabadilisha jinsi watu wanavyosafiri ndani ya kitovu cha biashara cha Tanzania. Hiki ndicho inachoweza kumaanisha kwa uchumi, biashara ya kikanda na muunganiko.
Tarehe 7 Agosti 2026, Rais wa Tanzania Samia Suluhu Hassan na Rais wa Kundi la Benki ya Maendeleo ya Afrika, Dkt. Sidi Ould Tah, walisafiri kando ya Barabara ya Kilwa ndani ya mojawapo ya mabasi mapya ya Dar es Salaam, jiji lilipozindua rasmi Awamu ya Pili ya mfumo wake wa Mabasi Yaendayo Haraka (BRT).
Watu wa Mbagala walikusanyika kwa ajili ya tukio hilo. Kulikuwa na hotuba, ukataji wa utepe na ishara zote za kawaida zinazoambatana na mradi mkubwa wa miundombinu.
Dar es Salaam ni kitovu cha biashara cha Tanzania. Bandari yake inahudumia takriban asilimia 95 ya biashara ya kimataifa ya Tanzania, kwa mujibu wa Mamlaka ya Bandari Tanzania, na ni lango kwa nchi zisizo na bahari zikiwemo Zambia, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Burundi, Rwanda, Malawi, Uganda na Zimbabwe. Huduma ya Biashara ya Marekani (U.S. Commercial Service) pia inaieleza Dar es Salaam kama sehemu kuu ya kuingilia na kusambazia bidhaa zinazoingizwa Tanzania.
Kulielewa hili kulitupa mtazamo mpya hapa The Colony, hasa kwa upande wa biashara.
Mabasi mapya hayabebi dhahabu ya Tanzania kwenda soko la kimataifa. Hayasafirishi makontena kutoka bandarini kwenda Zambia. Hayachukui nafasi ya Ushoroba wa Kati, reli au barabara zinazobeba mizigo kuvuka mipaka.
Kwa hiyo hatutaiita BRT ushoroba wa biashara; hilo lingekuwa kosa. Lakini pia itakuwa finyu mno kuichukulia kama mradi wa wasafiri wa kila siku tu.
Ndiyo maana tutaangazia kinachotokea nchi inapoboresha jinsi watu wanavyozunguka ndani ya jiji lililo katikati ya mtandao wake wa biashara.
Sasa, tuingie kwenye undani.
Kwanza, Tanzania imejenga nini hasa?
Katika sehemu hii
Ukishaanza kufanya kazi kikamilifu, kundi la mabasi linatarajiwa kuwa na mabasi 250 yanayotumia nishati safi.
Awamu ya Pili ya BRT ya Dar es Salaam inahusisha kilomita 20.3 za miundombinu maalum. Mradi unajumuisha barabara mbili za juu, vituo 26 vya abiria, karakana kubwa ya mabasi, vituo viwili vikuu vya nje ya barabara, vituo vinne vya mabasi ya mlisho na daraja la watembea kwa miguu, pamoja na maboresho kwa watembea kwa miguu na watumiaji wengine wa barabara. Ushoroba unaanzia Mbagala kupitia barabara za Kilwa na Kawawa kuelekea katikati ya jiji, ukiungana na Awamu ya Kwanza ya mtandao wa BRT.
Benki ya Maendeleo ya Afrika na Mfuko wa Africa Growing Together zilifadhili mradi kwa dola milioni 155, huku Wakala wa Barabara Tanzania, TANROADS, ukiutekeleza.
Uzinduzi rasmi ulifanyika Agosti 2026, lakini huduma za abiria katika ushoroba wa Awamu ya Pili zilianza Oktoba 2025. Hili limerahisisha safari za kila siku kwa wananchi na wakazi wa maeneo hayo. Kwa mujibu wa Benki ya Maendeleo ya Afrika, muda wa safari katika mojawapo ya njia zenye shughuli nyingi zaidi jijini umeshuka kutoka takriban dakika 90 hadi takriban dakika 30. Idadi ya abiria pia imeongezeka mara tatu hadi takriban 90,000 kwa siku.
Ukishaanza kufanya kazi kikamilifu, kundi la mabasi linatarajiwa kuwa na mabasi 250 yanayotumia nishati safi. Benki ya Maendeleo ya Afrika inasema mradi unatarajiwa kupunguza uzalishaji wa gesi joto kando ya ushoroba kwa asilimia 76, kutoka takriban tani 250 kwa mwaka hadi tani 60. Kwa kweli, hili ni zuri sana!
Hata hivyo, faida moja ambayo huenda data isiinase kamwe ni "muda". Safari iliyokuwa ikichukua takriban saa moja na nusu sasa inaweza kuchukua takriban nusu saa kando ya ushoroba.
Kwa mtu anayefanya safari hiyo mara kwa mara, hayo ni mabadiliko makubwa. Na hapo ndipo usafiri unapoanza kuwa suala la kiuchumi.
Muda unaopotea kwenye msongamano ni gharama ya kiuchumi
Katika sehemu hii
Biashara ndogo zinahitaji kufikia masoko yao, na kampuni zinahitaji kuweza kuwafikia watu wanaotaka kuwaajiri.
Tatizo la msongamano wa magari Dar es Salaam si jipya.
Utafiti wa mwaka 2016 uliochapishwa katika Journal of Sustainable Development ulichunguza msongamano wa magari na tija ya wafanyakazi jijini. Uliwahoji watumiaji 96 wa usafiri wa umma kando ya barabara za Morogoro na Mandela na kugundua kwamba msongamano ulihusishwa na upotevu mkubwa wa muda wa safari na muda wa kazi. Watafiti walikadiria kuwa takriban saa 2.5 zilipotea kwenye msongamano kila siku miongoni mwa wafanyakazi waliochunguzwa.
Utafiti huo haukuwa ukitathmini Awamu ya Pili, na ulifanyika kabla ushoroba huu haujakuwepo. Lakini bado unatusaidia kuelewa kwa nini muda wa safari ni zaidi ya suala la urahisi.
Watu wanapotumia saa nyingi kwenda na kurudi kazini, saa hizo zina gharama. Na si wafanyakazi peke yao wanaoihisi. Biashara pia zinaihisi.
Wafanyakazi wanahitaji kufika kazini. Wateja wanahitaji kufika kwenye biashara. Wasambazaji wanahitaji kuzifikia biashara wanazozihudumia. Mafundi wanahitaji kuwafikia wateja. Biashara ndogo zinahitaji kufikia masoko yao, na kampuni zinahitaji kuweza kuwafikia watu wanaotaka kuwaajiri.
Kusafiri kunapokuwa kugumu, muda na fedha zaidi hutumika tu kutoka sehemu moja kwenda nyingine.
Bila shaka, kumwokolea mtu saa moja katika safari yake haimaanishi kwamba Pato la Taifa la Tanzania linaongezeka moja kwa moja kwa thamani ya saa moja ya shughuli za kiuchumi. Si rahisi hivyo.
Lakini usafiri unaweza kurahisisha shughuli za kiuchumi au kuzifanya kuwa ngumu. BRT ya Dar es Salaam, kimsingi, ni jaribio la kurahisisha usafiri huo.
Awamu ya kwanza inatupa kitu chenye manufaa cha kuangalia
Katika sehemu hii
Mfumo lazima ufanye kazi vizuri kwa kweli kwa watu wanaoutumia ikiwa faida pana zaidi zitaonekana.
Awamu ya Pili ni mpya, kwa hiyo itakuwa mapema mno kudai kwamba tayari imeongeza mauzo ya nje ya Tanzania, imepunguza gharama za bidhaa zinazoingizwa au imeongeza biashara ndani ya Afrika. Hakuna ushahidi bado unaoturuhusu kutoa madai hayo. Lakini Awamu ya Kwanza inatupa sababu ya kuangalia kwa karibu zaidi.
Ushoroba wa kwanza wa BRT ulianza kufanya kazi mwaka 2016 na ulibuniwa kuboresha usafiri kando ya mojawapo ya shoroba kuu za usafiri za Dar es Salaam.
Utafiti kuhusu mfumo huo umechunguza utendaji wake wa kiutendaji na uzoefu wa watu wanaoutumia. Tathmini moja ya kitaaluma iligundua kwamba BRT ilitoa safari za haraka na za kuaminika zaidi kuliko mabasi ya kawaida na magari binafsi katika sehemu za ushoroba, ingawa pia ilibaini matatizo yakiwemo msongamano wa abiria na changamoto za uendeshaji.
Sehemu hiyo ya mwisho ni muhimu pia.
Kujenga miundombinu tu hakumaanishi kwamba kila kitu kinaanza kufanya kazi ghafla. Unaweza kuwa na njia maalum za BRT na vituo vipya, lakini ikiwa mabasi yamejaa kupita kiasi, huduma haiaminiki, au watu wengi zaidi wanaanza kutumia mfumo kuliko unavyoweza kubeba, bado una tatizo.
Kwa hiyo funzo kutoka Awamu ya Kwanza si tu kwamba BRT inafanya kazi.
Ni kwamba kinachotokea baada ya miundombinu kujengwa ni muhimu pia. Mfumo lazima ufanye kazi vizuri kwa kweli kwa watu wanaoutumia ikiwa faida pana zaidi zitaonekana.
Hilo ni jambo linalostahili kufuatiliwa kadiri Awamu ya Pili inavyopokea abiria wengi zaidi.
Sasa fikiria BRT hii iko wapi
Katika sehemu hii
Hilo halimaanishi kwamba kuweka njia za BRT barabarani kutafanya mizigo isafiri kwa kasi ghafla.
Hapa ndipo Dar es Salaam inapokuwa muhimu hasa.
Jiji hili ni kitovu cha biashara cha Tanzania. Bandari ya Dar es Salaam ndiyo bandari kuu ya nchi, huku Mamlaka ya Bandari Tanzania ikisema inahudumia takriban asilimia 95 ya biashara ya kimataifa ya Tanzania. Mamlaka hiyo pia inaitaja kama kiungo cha mizigo kinachohudumia Zambia, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Burundi, Rwanda, Malawi, Uganda na Zimbabwe.
Huduma ya Biashara ya Marekani vilevile inaieleza Dar es Salaam kama sehemu kuu ya kuingilia na kusambazia bidhaa zinazoingizwa Tanzania. Kutoka bandarini, bidhaa husafirishwa bara, hasa kwa barabara, huku Tanzania pia ikiendeleza mtandao wake wa reli ya kisasa (SGR).
Hii inamaanisha Dar es Salaam ina majukumu mawili yanayoingiliana. Ni jiji ambalo mamilioni ya watu wanaishi na kufanya kazi. Na ni sehemu ya mtandao wa biashara wa kitaifa na kikanda. Majukumu hayo mawili yanategemea nafasi ileile ya kimwili.
Wafanyakazi wanahitaji barabara.
Biashara zinahitaji barabara.
Mabasi yanahitaji barabara.
Magari ya kusambaza bidhaa yanahitaji barabara.
Magari ya mizigo yanahitaji barabara.
Biashara zinazohusiana na bandari zinahitaji barabara.
Hilo halimaanishi kwamba kuweka njia za BRT barabarani kutafanya mizigo isafiri kwa kasi ghafla. Lakini linamaanisha kwamba jinsi Dar es Salaam inavyosimamia usafiri ni muhimu kwa biashara zinazofanya kazi humo, na kwa uchumi mpana unaolizunguka jiji.
BRT haibebi bidhaa za kuuza nje. Watu ndio wanaozibeba.
Pengine njia rahisi ya kueleza ni hii:
BRT haipeleki bidhaa za Tanzania za kuuza nje kwenye masoko ya kigeni. Inasaidia kusafirisha watu na biashara zilizo nyuma ya bidhaa hizo.
Fikiria kinachohitajika ili biashara iendelee kusonga. Kampuni za uondoshaji mizigo forodhani zinahitaji watu. Mawakala wa usafirishaji wanahitaji wafanyakazi. Maghala yanahitaji wafanyakazi. Viwanda vinahitaji watu wafike kiwandani. Hoteli zinahitaji wafanyakazi na wageni. Maduka yanahitaji wateja. Benki zinahitaji wafanyakazi na wateja. Kampuni za usafirishaji zinahitaji madereva, waratibu, mafundi na wafanyakazi wengine.
Hakuna kati ya haya kinachohusu moja kwa moja kupanda basi. Lakini vyote vinategemea watu kuweza kuzunguka jijini.
Ndiyo maana thamani ya kiuchumi ya BRT haipaswi kupimwa tu kwa idadi ya mabasi yanayofanya kazi au idadi ya abiria wanaobebwa.
Kwa muda, inafaa pia kuangalia kama watu wanafika kazini kwa urahisi zaidi, kama biashara zilizo kando ya ushoroba zinaona shughuli zaidi, kama kaya zinatumia kidogo kwa usafiri, na kama watu wanaweza kuutegemea mfumo kuwafikisha wanakohitaji kwenda.
Hapo ndipo thamani ya kiuchumi ya usafiri bora wa mijini inapoanza kuonekana.
Kisha kuna mtandao mpana wa biashara
Katika sehemu hii
Ni sehemu moja ya miundombinu inayowafanya watu, biashara na shughuli za kiuchumi kuendelea kusonga ndani ya Dar es Salaam.
Takwimu za biashara za Tanzania zinafanya umuhimu wa muunganiko uonekane kwa urahisi kidogo. Kwa mujibu wa Huduma ya Biashara ya Marekani, ikitumia data ya Benki Kuu ya Tanzania, Tanzania ilirekodi takriban dola bilioni 17 za mauzo ya nje mwaka 2025. Takriban dola bilioni 9.9 zilitokana na bidhaa, huku dola bilioni 6.9 zikitokana na huduma. Uagizaji ulikuwa juu kidogo kwa takriban dola bilioni 17.1, ikiwemo dola bilioni 14.1 za bidhaa na dola bilioni 3 za huduma.
Takwimu hizi zinaeleza kwa nini miundombinu ni muhimu kiasi hicho kwa Tanzania.
Tanzania haifanyi biashara tu ili kukidhi mahitaji ya soko lake lenyewe. Eneo lake linaipa faida nyingine. Ina ufukwe kwenye Bahari ya Hindi na inapakana na nchi kadhaa zisizo na bahari, jambo linalomaanisha miundombinu yake ya usafiri inaweza kuhudumia uchumi wake na kanda pana kwa pamoja.
Bandari ya Dar es Salaam ni mfano mzuri. Mamlaka ya Bandari Tanzania inaitaja kama lango kwa majirani kadhaa wa nchi wasio na bahari.
Kwa hiyo, kwa Tanzania, kuwa na ushindani si tu kuhusu kinachotokea ndani ya nchi. Pia ni kuhusu jinsi inavyoweza kuunganisha pwani yake na biashara na masoko yaliyo ndani zaidi ya bara.
Na hapa ndipo BRT inapoingia. Ni sehemu moja ya miundombinu inayowafanya watu, biashara na shughuli za kiuchumi kuendelea kusonga ndani ya Dar es Salaam.
Miundombinu tofauti hufanya kazi tofauti
Inasaidia kuangalia kile ambacho kila sehemu ya mtandao huu inafanya hasa.
BRT inasafirisha watu ndani ya jiji. Barabara na reli zinaunganisha miji na kanda na kusafirisha watu na bidhaa. Bandari inaunganisha Tanzania na majirani zake na masoko yaliyo nje ya kanda. Mifumo ya mipakani huamua jinsi bidhaa hizo zinavyoweza kuvuka kutoka nchi moja kwenda nyingine bila vikwazo, huku mikataba ya biashara ikiweka kanuni za jinsi biashara hiyo inavyofanyika.
Vyote ni muhimu, lakini kimoja hakiwezi tu kufanya kazi ya kingine.
Mfumo bora wa mabasi hauwezi kuchukua nafasi ya reli. Bandari kubwa zaidi haiwezi kufidia kituo cha mpakani kinachochelewesha. Kuondoa ushuru chini ya AfCFTA hakuna maana kubwa ikiwa bidhaa bado haziwezi kufika sokoni kwa ufanisi. Na kujenga barabara mpya hakutatui moja kwa moja ucheleweshaji wa forodha.
Ndiyo maana ningekuwa makini kusema kwamba BRT itaongeza moja kwa moja mauzo ya nje ya Tanzania.
Inachofanya ni kuimarisha sehemu moja ya miundombinu ya mijini inayosaidia jiji ambalo tayari limefungamana kwa kina na uchumi wa ndani wa Tanzania na biashara yake na sehemu nyingine za kanda.
Na biashara ya kikanda inakua
Kuna sababu nyingine inayofanya hili kuwa muhimu sasa. Biashara ndani ya Afrika Mashariki inakua.
Jumuiya ya Afrika Mashariki (EAC) iliripoti kwamba biashara ya ndani ya EAC iliongezeka kwa asilimia 27, kutoka dola bilioni 14.2 hadi dola bilioni 18, kati ya Juni 2024 na Juni 2025. Katika kipindi hichohicho, jumla ya biashara ya EAC na dunia nzima iliongezeka kwa asilimia 22, kutoka dola bilioni 115.4 hadi dola bilioni 140.8.
EAC pia imeripoti takwimu imara zaidi za biashara ya kikanda kwa robo ya nne ya 2025. Taarifa yake ya Aprili 2026 ilisema biashara ya ndani ya EAC ilifikia dola bilioni 19.3, huku biashara ndani ya Afrika ikifikia dola bilioni 39, sawa na asilimia 25.2 ya jumla ya biashara ya EAC katika kipindi hicho.
Takwimu hizi zinaonyesha kwamba biashara ya kikanda si ndoto ya mbali. Tayari inafanyika.
Lakini inafanyika ndani ya kanda ambamo biashara bado zinakabiliwa na gharama za usafiri na usafirishaji, ucheleweshaji mipakani na vikwazo vingine.
EAC inaendelea kutaja vikwazo visivyo vya kiushuru kama kizuizi kwa biashara ya kuvuka mipaka. Ndiyo maana miundombinu ni muhimu.
Ikiwa nchi za Afrika zitafanikiwa kupunguza vikwazo vya kisera kwa biashara, bado zitahitaji mifumo ya kimwili yenye uwezo wa kubeba shughuli za ziada.
Hapa ndipo mjadala wa AfCFTA unapokuwa wa vitendo
Afrika imetumia miaka mingi ikizungumzia haja ya kufanya biashara zaidi yenyewe kwa yenyewe. Wazo ni rahisi vya kutosha: nchi za Afrika zinapaswa kununua na kuuziana zaidi badala ya kutegemea kwa kiasi kikubwa masoko yaliyo nje ya bara. Eneo Huru la Biashara la Bara la Afrika (AfCFTA) ni mojawapo ya majaribio makubwa zaidi ya kurahisisha hilo. Lakini mkataba wa biashara hauwezi kusafirisha bidhaa kutoka nchi moja kwenda nyingine.
Chukua mtengenezaji wa Kitanzania anayemuuzia mnunuzi nchini Rwanda. Mkataba unaweza kuamua ushuru na kanuni zinazohusu bidhaa hiyo. Lakini mtengenezaji bado anapaswa kuitengeneza. Mtu anapaswa kuikusanya, kuipeleka ghalani, kuandaa nyaraka na kuipakia kwenye lori. Bidhaa kisha zinapaswa kuvuka mpaka, kupitia ukaguzi unaohitajika na kuendelea na safari hadi kwa mnunuzi.
Kila hatua kati ya hizo inachukua muda na inagharimu fedha. Kwa hiyo, ikiwa Afrika inataka kufanya biashara zaidi ndani ya bara, haiwezi kujikita tu kwenye kanuni za biashara. Pia inapaswa kurahisisha usafirishaji halisi wa bidhaa.
Na hapa ndipo nafasi ya Tanzania inapokuwa muhimu. Pwani yake, bandari zake na viungo vyake na nchi kadhaa zisizo na bahari vinaipa jukumu linalovuka soko lake la ndani.
Dar es Salaam ni sehemu ya mfumo wa lango la kikanda
Bandari ya Tanzania ni muhimu kwa zaidi ya bidhaa zinazoingia na kutoka nchini. Pia ni muhimu kwa sababu ya masoko yaliyo zaidi ya Tanzania inayoyaunganisha.
Mamlaka ya Bandari Tanzania inaorodhesha Zambia, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Burundi, Rwanda, Malawi, Uganda na Zimbabwe miongoni mwa nchi zisizo na bahari zinazohudumiwa na Dar es Salaam. Hilo linaleta fursa kwa Tanzania zaidi ya kushughulikia tu bidhaa zake za kuingiza na kuuza nje.
Kuna fedha za kupatikana kutokana na kusafirisha na kushughulikia mizigo yote hiyo. Kampuni za usafiri zinaisafirisha. Maghala yanaihifadhi. Kampuni za uondoshaji na usafirishaji zinashughulikia nyaraka. Benki na bima zinasaidia miamala, huku hoteli, migahawa na biashara nyingine zikiwahudumia watu wanaofanya kazi katika mtandao wa biashara.
Kwa maneno mengine, thamani ya ushoroba wa biashara haiko tu kwenye bidhaa zinazopita ndani yake. Pia kuna uchumi unaokua kuzunguka usafirishaji wa bidhaa hizo. Hiyo ni sehemu ya kinachofanya nafasi ya Tanzania kama lango kwa nchi kadhaa zisizo na bahari kuwa muhimu kiuchumi.
Lakini mchango wa BRT bado ni wa hatua moja nyuma
Ikiwa watu wanaweza kufika kazini kwa urahisi zaidi, biashara zinaweza kutumia muda mdogo kushughulikia matatizo ya usafiri. Ikiwa wafanyakazi wanatumia muda mdogo barabarani, wanapata muda zaidi kwa kazi na sehemu nyingine za maisha yao. Ikiwa watu wanaweza kufikia masoko kwa urahisi zaidi, biashara zilizo kando ya njia zinaweza kunufaika pia.
Yakiwekwa pamoja, mabadiliko haya yanaathiri jinsi jiji linavyoweza kufanya kazi kwa urahisi, na hilo ni muhimu katika jiji lililo katikati ya shughuli za kibiashara za Tanzania. Swali sasa ni kama faida hizo zitaonekana zaidi ya safari fupi, na kwa muda, katika uchumi mpana.
Swali linalofuata linapaswa kuwa: nini kinatokea zaidi ya mabasi?
Uzinduzi ni mwanzo tu.
Kilicho muhimu sasa ni kinachotokea kadiri watu wengi zaidi wanavyoanza kutumia mfumo. Je, muda mfupi wa safari utadumu kadiri idadi ya abiria inavyoongezeka? Je, watu wanaoishi Mbagala na maeneo mengine kando ya njia wanaona ni rahisi zaidi kufika kazini? Je, biashara zinazozunguka vituo zinaona shughuli zaidi? Je, inabadilisha kiasi ambacho kaya zinatumia kuzunguka jijini?
Kisha kuna swali kubwa zaidi: je, yote haya yanaifanya Dar es Salaam kuwa mahali penye tija zaidi pa kuishi na kufanya biashara?
Hayo ndiyo mambo yatakayotueleza kama uwekezaji huu unaleta zaidi ya huduma mpya ya mabasi.
Tanzania inajenga muunganiko katika ngazi kadhaa
BRT pia ni sehemu ya juhudi pana zaidi za kuboresha jinsi watu na bidhaa wanavyosafiri ndani ya Tanzania.
Nchi inaendeleza reli yake ya kisasa (SGR), inawekeza kwenye barabara, inaboresha bandari zake na inajitahidi kuimarisha viungo na nchi jirani. Wakati huo huo, Tanzania ni mwanachama wa Jumuiya ya Afrika Mashariki na imeridhia Eneo Huru la Biashara la Bara la Afrika.
Kila moja kati ya haya lina lengo tofauti.
BRT inasaidia watu kuzunguka Dar es Salaam. Barabara na reli zinaunganisha jiji na sehemu nyingine za nchi na masoko jirani. Bandari zinaunganisha Tanzania na biashara ya kimataifa, huku shoroba za kikanda zikiiunganisha nchi na majirani wasio na bahari. Mikataba ya biashara kisha inaweka kanuni zinazoruhusu biashara kuuza kuvuka mipaka hiyo.
Thamani inatokana na jinsi sehemu hizi tofauti zinavyofanya kazi pamoja.
Biashara haiwezi kunufaika na soko kubwa zaidi la kikanda ikiwa haiwezi kufikisha bidhaa zake huko. Na bandari haiwezi kuzalisha thamani kubwa kwa masoko ya bara ikiwa barabara, reli na viungo vingine vinavyoelekea huko havifanyi kazi vizuri.
Ndiyo maana kinachotokea kwenye mfumo wa usafiri wa Dar es Salaam ni muhimu zaidi ya watu wanaotumia BRT kila siku.
Pia kuna swali la tabianchi na ukuaji wa miji
Katika sehemu hii
Kunahitajika mabasi ya kutosha, huduma za kuaminika, vituo salama na viungo vizuri na njia nyingine za usafiri.
BRT pia inakuja wakati ambapo Dar es Salaam inaendelea kukua.
Benki ya Maendeleo ya Afrika inasema mabasi ya Awamu ya Pili yatatumia nishati safi na yanatarajiwa kupunguza uzalishaji wa hewa chafu kando ya ushoroba kwa asilimia 76 mara mfumo utakapofanya kazi kikamilifu.
Lakini kuna suala la haraka zaidi kwa jiji linalokua: kuwasafirisha watu.
Kadiri watu wengi zaidi wanavyoishi na kufanya kazi Dar es Salaam, watu wengi zaidi wanahitaji kuzunguka jijini kila siku. Biashara nyingi zaidi pia zinahitaji kusafirisha bidhaa na kuwahudumia wateja. Bila usafiri wa umma wa kutosha, hilo linaweza kumaanisha magari mengi zaidi kwenye barabara ambazo tayari zina msongamano na muda zaidi unaotumika kutoka sehemu moja kwenda nyingine.
BRT inatoa njia nyingine ya kusafirisha idadi kubwa ya watu kupitia njia maalum.
Kama itafanya kazi kama ilivyokusudiwa itategemea jinsi mfumo unavyoendeshwa. Kunahitajika mabasi ya kutosha, huduma za kuaminika, vituo salama na viungo vizuri na njia nyingine za usafiri. Mtandao pia unahitaji kukua kulingana na mahali watu wanapoishi kwa kweli na mahali ajira na biashara zilipo.
Benki ya Maendeleo ya Afrika inasema Rais Samia ametangaza mipango ya kupanua huduma za BRT hadi Mkoa jirani wa Pwani.
Ikiwa hilo litatokea, mtandao utafika zaidi ya Dar es Salaam yenyewe, na kufanya swali la jinsi unavyosaidia usafiri kati ya jiji na maeneo yanayolizunguka kuwa muhimu zaidi.
Kwa hiyo hili linamaanisha nini kwa uagizaji na mauzo ya nje?
Katika sehemu hii
Hakuna ushahidi bado unaoonyesha kwamba Awamu ya Pili imekuwa na athari yoyote kati ya hizo.
Kwa hiyo, hili linamaanisha nini kwa uagizaji na mauzo ya nje ya Tanzania?
BRT haitaongeza moja kwa moja mauzo ya nje wala kufanya bidhaa zinazoagizwa ziwe nafuu. Hakuna ushahidi bado unaoonyesha kwamba Awamu ya Pili imekuwa na athari yoyote kati ya hizo.
Tunachoweza kusema ni kwamba mradi unaboresha jinsi watu wanavyozunguka Dar es Salaam, na hilo ni muhimu kwa sababu ya nafasi ambayo jiji linacheza katika uchumi wa Tanzania.
Dar es Salaam ni kitovu cha biashara cha nchi. Bandari yake inahudumia takriban asilimia 95 ya biashara ya kimataifa ya Tanzania, kwa mujibu wa Mamlaka ya Bandari Tanzania, na pia inahudumia nchi kadhaa zisizo na bahari katika kanda. Jiji pia ni sehemu muhimu ya kusambazia bidhaa zinazoingia Tanzania.
Wakati huo huo, biashara kati ya Tanzania na nchi nyingine za EAC inakua, huku biashara kote Afrika Mashariki zikizidi kuunganika.
Kwa hiyo, jiji linapokuwa katikati ya shughuli hizi zote, jinsi watu wanavyoweza kulizunguka ni muhimu. Usafiri bora wa mijini unaweza kurahisisha wafanyakazi kufika kwenye biashara, wateja kufikia masoko na biashara kuendesha shughuli zao.
Hapo ndipo BRT inapoingia katika uchumi wa Tanzania. Si kama mradi unaosafirisha bidhaa za kuuza nje, bali kama miundombinu inayosaidia jiji ambamo sehemu kubwa ya shughuli hizo za kiuchumi zinafanyika kufanya kazi vizuri zaidi.
Funzo kubwa zaidi linahusu jinsi tunavyoifikiria miundombinu
Tunapozungumzia miundombinu na biashara barani Afrika, mjadala kwa kawaida huelekea kwenye bandari, reli, barabara kuu, vituo vya mipakani na viwanja vya ndege. Hilo lina mantiki. Haya ndiyo maeneo ambamo bidhaa na watu husafiri kimwili kati ya masoko.
Usafiri wa mijini ni rahisi zaidi kupuuzwa.
Lakini kabla kontena halijafika bandarini, kuna watu na biashara wanaofanya usafirishaji huo uwezekane.
Mfanyakazi anapaswa kufika kiwandani. Msambazaji anapaswa kufika ghalani. Meneja anapaswa kufika ofisini. Wakala wa forodha anapaswa kufika kazini. Kampuni ya usafirishaji inapaswa kuwa na watu uwanjani. Mteja bado anapaswa kufika kwenye biashara.
Yote hayo yanatokea jijini.
Kwa hiyo mfumo wa usafiri unaporahisisha watu kuzunguka, unaweza pia kurahisisha biashara zinazowazunguka kufanya kazi.
Hapo ndipo BRT ya Dar es Salaam inapokuwa sehemu ya mjadala wa biashara. Haibebi bidhaa za Tanzania za kuuza nje, lakini inasaidia kusafirisha baadhi ya watu wanaofanya shughuli za kiuchumi za nchi ziwezekane.
Kile ambacho Tanzania inapaswa kupima baadaye
Ikiwa Tanzania inataka kujua kile ambacho Awamu ya Pili inalifanyia jiji kwa kweli, miaka michache ijayo itatueleza zaidi.
Itafaa kufuatilia kama muda mfupi wa safari utadumu, kama huduma itabaki ya kuaminika kadiri idadi ya abiria inavyoongezeka, kama watu wanatumia kidogo kwa usafiri, na kama biashara zinazozunguka vituo zinaona shughuli zaidi. Pia itakuwa na manufaa kuona kinachotokea kwa msongamano kwenye barabara zinazozunguka na, pale ambapo kuna uhusiano wa wazi, kama biashara zinaona mabadiliko yoyote katika gharama zao za usafiri.
Biashara itahitaji kufuatiliwa kando.
Ikiwa mauzo ya nje ya Tanzania yatakua, kutakuwa na sababu nyingi za hilo. Bei za bidhaa ghafi, uwekezaji, uzalishaji, utalii, uchimbaji madini, kilimo, viwanda, viwango vya ubadilishaji fedha na mahitaji katika masoko mengine vyote vinaweza kuathiri takwimu. Hali hiyohiyo inahusu uagizaji.
BRT itakuwa sehemu moja ya mazingira ambamo shughuli zote hizi za kiuchumi zinafanyika.
Na hilo linatosha. Miundombinu haihitaji kubadilisha biashara peke yake ili kuleta tofauti katika uchumi.
Habari halisi ni mtandao
BRT mpya ya Dar es Salaam ni sehemu moja ya jinsi Tanzania inavyoboresha usafiri kote nchini.
BRT inasafirisha watu ndani ya jiji. Barabara na reli zinaiunganisha Dar es Salaam na sehemu nyingine za Tanzania na masoko jirani. Bandari inaiunganisha nchi na biashara ya kimataifa, huku EAC na AfCFTA zikitoa mifumo ya kufanya biashara kuvuka mipaka ya kikanda na ya bara.
Kila moja hufanya kazi tofauti, na vyote vinategemea vingine kufanya kazi vizuri kwa kiasi.
Bandari inaweza kuwa na ufanisi, lakini biashara bado zinahitaji barabara na reli kufikisha bidhaa huko. Mikataba ya biashara inaweza kurahisisha kuuza kuvuka mipaka, lakini bidhaa bado zinapaswa kufika huko. Na biashara zinahitaji watu wanaoweza kufika kazini kwa kweli na kuifanya mifumo hiyo iendelee kufanya kazi.
Ndiyo maana BRT inastahili kufuatiliwa.
Tanzania inaboresha usafiri ndani ya jiji ambalo tayari lina nafasi kubwa katika shughuli za kibiashara za nchi na katika biashara ya kikanda. Kama hilo hatimaye litaonekana katika takwimu za biashara itategemea pia kinachotokea katika sehemu nyingine za mtandao.
Kwa sasa, BRT tayari imebadilisha jinsi makumi ya maelfu ya watu wanavyosafiri ndani ya Dar es Salaam kila siku. Kinachobaki kuonekana ni maana ya mabadiliko hayo kwa biashara, wafanyakazi na shughuli za kiuchumi zinazowazunguka.
